Aubagne

De stad die Pagnol voortbracht

Aubagne is een stad van zo’n 46.000 inwoners, 15 minuten per trein ten oosten van Marseille, en heeft twee bijzondere onderscheidingen: het is de geboortestad van Marcel Pagnol — schrijver, filmmaker en bewaakster van de Provençaalse ziel — en het is het internationale hoofdkwartier van het Franse Vreemdelingenlegioen. Beide instellingen vormen een verrassend goede reden voor een halve dag.

Het stadscentrum is compact. De markt op woensdag en zaterdag brengt het plein tot leven. De santoniers — ambachtslieden die de traditionele Provençaalse kleibeeldjes voor de kerstkribbe maken — houden hun ateliers het hele jaar open. De Garlaban-heuvels boven de stad zijn de landschappen die Pagnol beschreef in La Gloire de mon père en Le Château de ma mère. Je kunt ze zien vanuit de stad; wie wil wandelen kan de heuvels in.

Marcel Pagnol en zijn Aubagne

Pagnol werd in 1895 geboren in een huis aan de Cours Barthélémy — de gedenkplaat op de gevel markeert de plek. Hij groeide deels op in Aubagne en deels in de heuvels boven La Treille (een gehucht dat je vanuit Aubagne bereikt), en beide landschappen kleuren zijn werk fundamenteel. De heuvels van Garlaban zijn geen decor in zijn romans; ze zijn de hoofdpersoon.

In de stad kun je zijn geboortehuis zien, het Pagnol-circuit volgen (borden leiden je langs de belangrijkste plekken), en in de musea de link tussen zijn leven en werk begrijpen. De echte pelgrimstocht naar zijn wereld speelt zich echter buiten de stad af — richting La Treille, de pijnbomen, de cicaden. Wie serieus is over Pagnol kan de heuvels ingaan; voor een korte stad-stop volstaan de markers in het centrum.

Santons: de Provençaalse kerstfiguren

Aubagne staat in de hele regio bekend als de hoofdstad van de santon — het kleine gebakken kleibeeldje dat de Provençaalse kerststal bevolkt. Een traditionele kerststal in Provence bevat niet alleen Jozef, Maria en de herders, maar ook de dorpssmid, de visser, de baker, de burgemeester, de wijnboer — een miniatuurwereld van het dorp.

Verschillende santoniers houden in Aubagne ateliers open voor bezoekers. Je kunt de productie van klei tot beschilderd figuurtje zien, en aankopen doen rechtstreeks bij de maker. De beste periode is oktober tot december, wanneer de ateliers op volle productie draaien voor de kerstmarkt. Maar ook het hele jaar is er activiteit; het is een ambacht dat niet stilstaat.

De kerstmarkt in december, Place de l’Hôtel de Ville, is een van de betere santonmarkten van de streek — geen toeristische import, maar een echte lokale traditie.

Het museum van het Vreemdelingenlegioen

Het Franse Vreemdelingenlegioen heeft zijn hoofdkwartier in Aubagne gevestigd sinds 1962, na de terugtrekking uit Algerije. Het Mémoire et Traditions-museum op het legerterrein is gratis toegankelijk voor het publiek, open van dinsdag tot zondag van 10 tot 12 uur en van 14 tot 18 uur.

Het museum dekt de volledige geschiedenis van het Legioen — van de oprichting in 1831 tot recente operaties. De collectie bevat uniformen, wapens, vlaggen, schilderijen en persoonlijke voorwerpen van legionairs uit tientallen landen. Het is ongewoon eerlijk over de complexe geschiedenis van de instelling: kolonialisme, onafhankelijkheidsoorlogen, humanitaire operaties. Voor wie nieuwsgierig is naar militaire geschiedenis of de geopolitiek van de 20e eeuw is het substantiëler dan verwacht.

Vervoer: de ingang van het terrein is op loopafstand van het stadscentrum. Legitimatiebewijs meenemen voor de toegang tot het terrein.

Combineren met Cassis

Aubagne ligt op de lijn tussen Marseille en Cassis — 15 minuten verder per trein. Een logische combinatie: ochtend in Aubagne (Pagnol, santoniers), trein naar Cassis na de lunch, namiddag aan de calanques of in het dorp. De lijn rijdt frequent vanuit Marseille Saint-Charles; geen auto nodig voor dit dagprogramma.

Zie onze Cassis-gids voor de calanques en het dorp.

Eerlijk oordeel

Aubagne is geen grote trekpleister, maar het is ook geen vergissing. Als je Pagnol kent en zijn wereld wilt aanraken, is de halve dag goed besteed. Als je de santontraditie wilt begrijpen of het Legioensmuseum wilt zien, geeft de stad wat ze belooft. En als je gewoon een rustiger alternatief voor Marseille zoekt met een echte markt, een behapbaar centrum en iets eigens, is Aubagne dat ook.

Het is geen Aix, geen Arles. Het is een provinciestad met twee uitzonderlijke redenen om er te stoppen — en die twee redenen zijn zeldzaam genoeg om de treinrit te rechtvaardigen.